خداى تعالى و حق ، دو موجود باهمند و نيز بويى از عجز از آن احساس مىشد ، چون ممكن بود كسى خيال كند كه خداى تعالى به خودى خود ناتوان است و حق او را يارى مىكند . نكته اى كه از كلمه « من » فهميده مىشود اين است كه در عالم آنچه حق است و هر قضيه و حكمى كه داراى واقعيت مىباشد ، هر چه بوده و هر قدر هم كه بديهى باشد ، همچون قضيه : « عدد چهار زوج است » و « عدد يك نصف عدد دو است » و . . . بديهى و ضرورى مىباشد ، بالآخره انسان آن را از خارج گرفته ، يعنى از واقعيت هستى اخذ كرده است و واقعيت خارج ، همه اش وجود و وجود همه اش از ناحيه خداى تعالى است ، هم چنان كه خير همه اش از او است ، و به همين جهت است كه از صفات خداى تعالى است كه : « لا يُسْئَلُ عَمَّا يَفْعَلُ وَهُمْ يُسْئَلُونَ » « 1 » ، پس غير او هر عملى بكند ، وقتى بازخواست نمىشود كه عملش حق باشد . و اما فعل خداى تعالى چون از مقوله وجود است ، قهرا صورت علميه اش جز حق نمىتواند چيز ديگرى باشد . ساده تر بگويم : فعل خدا دو جور نيست تنها يك جور است آن هم حق . بحث روايتى در تفسير قمى در ذيل آيه : * ( « يا مَرْيَمُ إِنَّ اللَّه اصْطَفاكِ وَطَهَّرَكِ وَاصْطَفاكِ عَلى نِساءِ الْعالَمِينَ » ) * آمده كه امام فرمود : خداى تعالى در اين آيه دو بار اصطفاى مريم را ذكر كرده ، معناى اولى اين است كه خدا او را اختيار كرده و از ساير زنان عالم انتخاب فرموده و معناى اصطفاى دوم و مراد از آن اين است كه مريم بدون شوهر حامله شد و خدا او را به اين امتياز از ساير زنان عالم ممتاز نمود . « 2 » و در تفسير مجمع البيان است كه امام ابو جعفر ع فرمود معناى آيه اين است كه خداى تعالى تو را براى ذريه انبيا اصطفا و اختيار كرد ، و از زنا تطهير نمود و تو را براى ولادت عيسى ع بدون اينكه شوهرى داشته باشى اصطفا نمود . « 3 » مؤلف قدس سره : معناى اينكه فرمود : تو را براى ذريه انبيا اصطفا كرد ، اين است كه خداى تعالى تو را انتخاب كرد تا ذريه صالحى باشى ، سزاوار آنكه به انبيا منتسب شوى و

--> ( 1 ) خداى تعالى در آنچه مىكند بازخواست نمىشود ، اين خلق اويند كه بازخواست مىشوند . « اقتباس از آيه 23 سوره انبياء » . ( 2 ) تفسير قمى ج 1 ص 102 . ( 3 ) تفسير مجمع البيان ج 2 ص 440 .